LEXIN
Orðabækur handa nýbúum
Verkefnisstjóri
Samstarfsaðilar
- Menntamálaráðuneytið
- AKSIS
(Avdeling for kultur, språk og informasjonsteknologi), Háskólanum
í Bergen
Lexin á Norðurlöndum
Sýnishorn
Norsku myndirnar hafa verið lagaðar að íslenskum aðstæðum:
mat.jpg)
Matur
og innkaup
(teiknari:
Cecilie Nygren)
bank.jpg)
Banki
og pósthús
(teiknari:
Ruilin Wang)
Markmið
Markmið verkefnisins er að setja saman íslenskan grunn í orðabækur milli íslensku og annarra mála sem henta sérstaklega fyrir byrjendur í íslenskunámi og að ganga frá íslensk-enskri orðabók á grundvelli hans. Síðar gætu orðabækur milli íslensku og fleiri mála orðið til. Ætlunin er að verkin verði birt á vefnum og verði öllum opin.
Fyrsti áfanginn í birtingu íslenska Lexin-efnisins verða 33 myndasíður sem skipulagðar eru eftir þemum (fjölskylda, fatnaður, matur, híbýli o.s.frv.) ásamt þeim orðaforða sem tengist þeim.
Lýsing
Lexin-orðabækurnar eru einkum ætlaðar fólki sem er nýlega flutt til landsins. Efnið á bæði að nýtast börnum og fullorðnum sem kunna litla sem enga íslensku og hafa takmarkaða reynslu af tungumálanámi eða notkun orðabóka. Áhersla er lögð á orð úr daglegu tali og önnur orð sem gagnast fólki við að komast inn í íslenskt samfélag. Í íslenska grunninum verða alls um 30.000 uppflettiorð auk orðasambanda, dæma og samsettra orða sem skipað er undir önnur orð. Ýmiss konar upplýsingar verða einnig gefnar um einkenni og notkun orðanna, t.d. orðflokk, beygingu og framburð. Sum algengustu orðin tengjast myndum sem eru til frekari skýringar við orðabókagreinarnar en eru jafnframt leið að þeim því notendur geta nálgast orðin og upplýsingarnar um þau út frá myndunum með því að smella á tiltekinn myndhluta.
Bakgrunnur
Íslenska verkefnið byggir á sænsku orðabókaverkefni. Svíar hafa um árabil gefið út Lexin-orðabækur (Språklexikon för indvandrare), tvímála orðabækur af sænsku yfir á ýmis minnihlutamál í Svíþjóð: sænsk-víetnamska, sænsk-pólska, sænsk-serbókróatíska , sænsk-enska o.s.frv. Íslendingum og öðrum Norðurlandaþjóðum buðust afnot af sænska efninu sem stofni í sambærilegar orðabækur á sínum málum. Með því að þýða eins mikið af sænska stofninum og hægt er á hin málin má nýta stóran hluta þýðinganna sem þegar hafa verið gerðar milli sænsku og annarra mála og spara þannig vinnu við samningu tvímála Lexin-orðabóka annars staðar.
Í Noregi var allur sænski stofninn lagaður að norsku, bæði bókmáli og nýnorsku, og nokkrar norskar Lexin-orðabækur hafa þegar verið opnaðar á vefnum. Í Danmörku var unnið metnaðarfullt tilraunaverkefni og hluti sænska stofnsins var lagaður að dönsku. Stefnt er að framhaldi danska verkefnisins við Uni-C í Kaupmannahöfn. Á Íslandi var ráðist í undirbúnings- og tilraunaverkefni á Orðabók Háskólans árið 1998 og ítarlegri skýrslu skilað til menntamálaráðuneytisins snemma árs 1999. Síðla hausts 2001 gerði ráðuneytið samning við Orðabók Háskólans um að halda verkinu áfram með því markmiði að ganga frá íslensk-enskri Lexin-orðabók á vefnum. Jafnframt var samið við Læringssenteret í Osló, rétthafa norska efnisins, um aðgang að norsku gögnunum, og við AKSIS (áður HIT-senteret) við Háskólann í Bergen um afnot af norska gagnagrunninum og ýmsum tæknilegum lausnum.
Mikil samvinna hefur verið við norska Lexin-verkefnið um ýmsa þætti verksins og hefur hún margvíslegan ávinning í för með sér. Íslenska efnið er unnið í norska gagnagrunninum á vefnum með hliðsjón af norska efninu jafnt og því sænska. Einnig hefur fengist leyfi til að nota norska myndefnið og hefur það verið lagað að íslenskum aðstæðum.