erlendis
atviksorð
Merking og einkenni
Merking: ķ öšru landi, ķ śtlöndum.
Oršiš erlendis er atviksorš
og įšur en lengra er haldiš er rétt aš lķta ašeins į einkenni žeirra.
Atviksorš eru óbeygjanleg orš sem segja mešal annars hvernig,
hvar og hvenęr eitthvaš er gert. Einnig eru žau notuš til aš tįkna
spurningu eša neitun (ekki). Atviksoršum er skipt ķ flokka eftir žvķ hvaš žau tįkna
(dęmi innan sviga):
hįttaratviksorš segja hvernig eitthvaš er gert
(vel, illa)
stašaratviksorš segja hvar eitthvaš gerist
(inni, hérna)
tķšaratviksorš segja hvenęr eitthvaš gerist
(aldrei, sjaldan, oft)
įhersluatviksorš leggja įherslu į žaš sem sagt er, žau standa
meš lżsingaroršum eša öšrum atviksoršum
(mjög, įkaflega)
spurnaratviksorš tįkna spurningu
(hvernig, hvar, hvenęr)
Oršiš erlendis er stašaratviksorš, žar sem žaš
segir til um hvar eitthvaš gerist, žaš er ķ öšru landi, ķ śtlöndum.
Stašaratviksorš geta tįknaš hreyfingu til stašar,
dvöl į staš eša hreyfingu frį staš,
tökum oršiš inn sem dęmi. Inn er hreyfing til stašar, inni er
dvöl į staš og innan er hreyfing frį staš.
Erlendis merkir dvöl ķ öšru landi, eins og oršiš
hérlendis merkir dvöl hér į landi.
Notkun
Notkun oršsins er žó oft önnur en til aš sżna dvöl ķ öšru landi,
oft mį sjį og heyra žaš notaš til aš tįkna hreyfingu,
samanber aš segja ?ég fer erlendis ķ dag ķ
staš žess aš segja ég fer utan ķ dag.
Žessi ranga notkun oršsins erlendis er žó ekki alveg nż af nįlinni.
Ķ ritmįlsskrį Oršabókarinnar
eru nokkur dęmi um oršiš, žaš elsta frį žvķ um 1750:
margir landar vorir, sem į žessum dögum fara
erlendis,
gjörast miklir ęttlerar.
Hér er oršiš notaš til aš tįkna hreyfingu ķ annaš land en ekki dvölina.
Fleiri dęmi ritmįlsskrįrinnar eru į žessa leiš.
hann įsetti sér ad fara
erlendis.
fór Žorvaldur lęknir
erlendis
og safnaši fé.
1 var felldur af félagsskrį vegna skulda, enda fluttur
erlendis.
Dęmin eru lķka um rétta notkun oršsins, žaš er til aš
merkja dvöl į staš:
fyrir óhóf sitt og oftekjur
erlendis.
sonur hennar varš ekki langgęšur, žvķ hann hengdi sig
erlendis.
Heimildir:
- Ritmįlsskrį Oršabókar Hįskólans
- Höskuldur Žrįinsson. 1995.
Handbók um mįlfręši. Nįmsgagnastofnun. Reykjavķk.
- Ķslensk oršabók. 2002. 3. śtg.
Ritstj. Möršur Įrnason. Edda. Reykjavķk.
|