foreldrar
karlkyn, fleirtala
foreldri
hvorugkyn
Merking, notkun og uppruni
Orðið foreldrar
merkir sem kunnugt er 'faðir og móðir' en hvorugkynsorðið
foreldri er nú einkum
notað þegar tala þarf um annaðhvort móður
eða föður án þess að tiltaka hvort er;
merkingin er með öðrum orðum 'móðir eða
faðir'. Upprunalega eru þetta tvímyndir sama orðs
sem komnar voru fram strax í fornu máli og eldri merking
er 'forfeður, ætterni'; er hún merkt sem fornt eða
úrelt mál í nýrri útgáfu
Íslenskrar orðabókar . Óvenjulegt
er að orð hafi mismunandi kyn í eintölu og fleirtölu
eins og þróunin hefur orðið í þessu
tilviki og í orðabókum eru þetta yfirleitt talin
tvö uppflettiorð þótt form og merking séu
nokkurn veginn þau sömu í báðum. Ástæða
þessa misræmis í málnotkun er sú að
karlkynsorðið, sem nú er nánast einrátt
í fleirtölu, á sér enga eintölumynd. Þegar
nauðsynlegt reynist að tala um annað foreldranna og ekki skiptir
máli hvort þeirra er hefur því verið gripið
til eintölu hvorugkynsorðsins frekar en að segja alltaf ,,faðir
eða móðir". Hins vegar er fleirtala af hvorugkynsorðinu
fátíð í nútímamáli þótt
henni bregði fyrir, ekki síst í sagnfræðilegum
ritum
(
Ritmálssafn OH
)
Dæmi
ÞAÐ er án efa vandfundið það
foreldri sem ekki hefur leitt hugann að því
hvaða áhrif atvinnuþátttaka
foreldra hefur á börnin.
(Mbl. 1.2.2003)
sérhvert foreldri getur
séð sjálft sig í þeim sporum, sem
foreldrar þeirra barna, sem eiga við erfið veikindi
að glíma en fá ekki viðeigandi meðferð, standa
í. (Mbl. 21.2.2003)
Heimildir
Ritmálssafn Orðabókar Háskólans
Ásgeir Blöndal Magnússon: Íslensk
orðsifjabók
Íslensk orðabók. (tölvuútgáfa
2000)
Gagnasafn Morgunblaðsins
Ásta Svavarsdóttir
|