Eldri orð vikunnar

glępon
nafnorš, karlkyn

Nafnoršiš glępon er ekki gamalt ķ mįlinu. Eftir žvķ sem nęst veršur komist fór žaš aš skjóta upp kollinum ķ ķslensku rétt fyrir mišja 20. öldina. Žį, eins og nś, merkti žaš 'glępamann' eša 'bófa' en žaš hefur yfir sér óformlegan eša slangurkenndan blę sem trślega hefur dregiš śr lķkum į žvķ aš žaš birtist oft į prenti. Oršiš er žó ekki sķšur athyglisvert sakir forms sķns, fyrri hlutinn glęp- er vitaskuld dregiš af glępur en endingin eša višskeytiš -on er fįséš. Einna helst minnir oršmyndunin į mannanöfn śr Biblķunni, eins og Aron, Sķmon og Gķdeon, og til eru fleiri nöfn sem enda į -on og eru ekki eins langt aš komin, s.s. Hįkon og Maron. Žį er ónefnt örnefniš Dķmon, sem margt hefur veriš bollalagt um ķ nafnfręšum, og žess munu dęmi aš hestar og hundar séu kallašir Kaffon. Žaš sem kemst žó e.t.v. nęst žvķ aš kallast hlišstęša nafnoršsins glępon hvaš oršmyndun og merkingu snertir er glaron, mįllżskuorš af Austurlandi sem merkir skv. heimildum ķ talmįlssafni OH 'kęrulaus eša įbyrgšarlaus mašur'. Hér er ekki nóg meš aš endingin -on sé į sķnum staš, oršiš merkir einnig mann sem hegšar sér į tiltekinn hįtt – og ekki til fyrirmyndar. Til fróšleiks mį svo bęta žvķ viš aš erfitt hefur reynst aš rekja uppruna oršsins glaron, einna helst gęti žaš įtt skylt viš annaš mįllżskuorš aš austan, sögnina glarka sem höfš var um óįbyrga og įhęttusama hegšun af żmsu tagi. Svo mį lķka velta fyrir sér hvort erlend orš eins og spion 'njósnari' kunni aš eiga einhvern žįtt ķ myndun oršsins glępon - en śr žessu veršur vķst seint skoriš.

glaepon (29K)
Śr myndasögunni X-9 ķ Morgunblašinu 10. mars 1946

Eins og fyrr sagši viršist oršiš glępon hafa komiš til sögunnar į fimmta įratug sķšustu aldar, elstu dęmin sem undirritašur hefur fundiš eru śr Morgunblašinu 1944, nįnar tiltekiš śr myndasögunni X-9 sem um žęr mundir birtist daglega į sķšum blašsins og fjallaši „um leynilögreglumanninn X-9, sem lendir ķ ótal ęfintżrum og kemur upp um fjölda stigamenn“ eins og segir ķ kynningu žegar sagan hóf göngu sķna.



Heimildir:

  • Söfn Orðabókar Háskólans.
  • Morgunblašiš hjį Landsbókasafni Ķslands: http://timarit.is/mbl/
  • Gunnlaugur Ingólfsson. 1992. glarka. Ķslenskt mįl 14:22-223.


Aðalsteinn Eyþórsson