orš vikunnar

jašrakan
nafnorš, karlkyn

Heiti į fuglinum Limosa limosa islandica sem er vašfugl af snķpuętt, raušbrśnn į hįls og bringu, meš langt beint nef, raddmikill fugl og glęsilegur. Jašrakaninn er farfugl og voru varpstöšvar hans ašeins į Sušurlandi fram eftir 20. öld en nś finnst hann ķ öllum landshlutum.

Af oršinu eru fjölmörg afbrigši, flest ķ karlkyni og kvenkyni:

Ķ greininni ,,Fuglsheitiš jašrakan`` (Afmęlisrit Jóns Helgasonar 30. jśnķ 1969) lżsir Helgi Gušmundsson śtbreišslu afbrigša oršsins og sögu žess. Helgi setur fram tvęr tilgįtur um uppruna oršsins. Samkvęmt žeirri fyrri er oršiš samsett śr oršunum jašar og kįrn sem tališ er merkja `krįka' eša `hrafn'. Samkvęmt sķšari tilgįtunni er oršiš tökuorš śr gelķsku, sbr. skosk-gelķska adharcan og ķrska adhaircķn. Gelķsku oršin eru höfš um vepju (Vanellus vanellus) en ķ fęreysku eru oršin jašrakona, jaršarkona höfš um keldusvķn (Rallus aquaticus).

Elsta heimild um oršmyndina jašrakįrn ķ ķslensku er handritiš AM748 I 4to, frį žvķ um 1300 eša frį öndveršri 14. öld. Oršmyndirnar jašraka, jašraki finnast frį žvķ um 1600. Oršmyndin jašrakan kemst snemma inn ķ kennslubękur en elsta dęmiš er frį Sveinbirni Egilssyni 1848. Helgi telur bókmįlsįhrif hafa oršiš til žess aš žessi oršmynd hefur oršiš ofan į ķ nśtķmamįli en ķ rannsókn hans į dreifingu afbrigša oršsins į Sušurlandi į žessi oršmynd sér ekki sérstakt śtbreišslusvęši.

Heimildir
Įsgeir Blöndal Magnśsson. 1989. Ķslensk oršsifjabók. Oršabók Hįskólans, Reykjavķk.
Gušmundur Ólafsson. 1987. Fuglar ķ nįttśru Ķslands. Mįl og menning, Reykjavķk.
Helgi Gušmundsson. 1969. Fuglsheitiš jašrakan. Afmęlisrit Jóns Helgasonar 30. jśnķ 1959, bls. 364-386.
Ķslensk oršabók, tölvuśtgįfa. Edda - mišlun og śtgįfa. 2000.
Talmįlssafn Oršabókar Hįskólans.