Eldri orð vikunnar

langręši
nafnorš, hvorugkyn


Oršiš langręši er lķklega flestum skiljanlegt. Žaš er samsett af lżsingaroršsstofninum lang- og seinni lišnum -ręši sem dregiš er af oršinu róšur. langręši merkir upphaflega `löng leiš į sjó, einkum langur róšur śr landi į fiskimiš'. Oršiš viršist ekki koma fyrir ķ fornu mįli en dęmi Oršabókar Hįskólans nį frį byrjun 18. aldar og fram į sķšustu tugi 20. aldar:

  • Lįngręši er hjer um 2 vikur sjóar, nęr fiskurinn gengur ekki undir eyjuna (fyrri hluti 18. aldar)
  • śr langręši litiš til lands, ... sést ei nema efri hlutur fjalla (seinni hluti 18. aldar)
  • žį öflušu Akurnesingar ... vel, en langręšiš var fram śr hófi (mišbik 19. aldar)
  • fjöršurinn er stuttur og žvķ ekki langręši (seinni hluti 19. aldar)
  • vķša langręši og sótt śt į reginhaf (fyrri hluti 20. aldar)
  • Bįturinn er ekki til žess aš leggja ķ langręši (mišbik 20. aldar)
  • Flyšrulegur voru mest stundašar į žeim tķma įrs, žegar vešur var gęfast, langręši sjaldnast mikiš (seinni hluti 20. aldar)

Frį žvķ į seinni hluta 19. aldar fer aš žess aš gęta aš oršiš langręši sé jafnframt haft um langa (og oft erfiša) leiš į landi eša jafnvel torsótt verk eins og fram kemur ķ fyrsta dęminu hér į eftir:

  • įšur en mašur leggur śt ķ žaš langręši aš sęta tvennum kosningum (seinni hluti 19. aldar)
  • slķkt langręši sem oft er milli ķslenzku byggšanna (fyrri hluti 20. aldar)
  • Er langręši mikiš aš nota žau lönd śr Kaldakinn (mišbik 20. aldar)
  • Ķ hrķšum villtist hann aldrei, hélt śt hvert sem langręšiš var (seinni hluti 20. aldar)

Heimildir:

  • Gagnasafn Oršabókar Hįskólans: http://www.lexis.hi.is
  • Ķslensk oršabók handa skólum og almenningi. Önnur śtgįfa, aukin og bętt. Ritstjóri Įrni Böšvarsson. Reykjavķk: Bókaśtgįfa Menningarsjóšs 1983.
  • Talmįlssafn Oršabókar Hįskólans (sešlasafn).