Į nęstunni

Ķ nśtķmamįli vķsar oršasambandiš į nęstunni ótvķrętt til framtķšar, į viš žaš sem mun gerast innan tiltölulega skamms tķma. Ķ eldra mįli, allt fram į 19. öld a.m.k., vķsaši žetta oršasamband hins vegar til nįlęgšar ķ žįtķš. Ķ frįsögn frį 19. öld er presturinn ķ Saurbę lįtinn sneiša aš konu sinni, sem undrast aš hann skuli hafa lįtiš af smjörįti, meš žessum oršum: Einhver veršur aš gjalda ķ Saurbę, žvķ ekki fórst žś sjįlf rķflega meš smjöriš į nęstunni.. Į žennan veg er oršasambandiš skżrt ķ Oršabók Jóns Ólafssonar śr Grunnavķk og ķ Oršabók Björns Halldórssonar. Ķ Oršabók Blöndals og Oršabók Menningarsjóšs (sķšar Oršabók Eddu) er beggja merkinganna getiš. Raunar örlar į öšrum afbrigšum žessa oršasambands og žį ķ hinni eldri merkingu: Nś um nęsturnar hefi eg engu aš kalla safnaš af sögum, segir séra Jón Noršmann ķ bréfi til Jóns Įrnasaonar žjóšsagnasafnara įriš 1865, og į 17. öld kemur fyrir afbrigšiš um nęstunni ķ sömu merkingu. Loks er aš nefna afbrigšiš upp į nęstuna sem heimild er um ķ safni Oršabókar Hįskólans og tališ er merkja hiš sama og upp į sķškastiš. Vķsun til fortķšar er annars rįšandi ķ žessum oršstofni ķ eldra mįli. Ķ fornmįli hefur nęstum merkinguna “sķšast': Svo reišur sem jarl var nęstum, žį mun hann nś vera hįlfu reišari, er Žrįinn Sigfśsson lįtinn segja ķ Njįlu. Žetta hlutverk höfšu einnig myndirnar nęst og nęsti lengi fram eftir, jafnvel fram į 20. öld. Ķ frįsögn eftir Skśla Gķslason frį 19. öld, sem prentuš er ķ Sagnakveri hans, segir t.d.: fyrir nęstu aldamót (og er įtt viš aldamótin 1800) veittust Skagamenn aš einu bjarndżri og drįpu žaš , og ķ lķkręšu frį lokum 18. aldar er sagt um hinn lįtna: um nęrstu 6. Ar hefur hann varla Roolfęr vered. Hin breytta tķmavķsun ķ žessum oršstofni er athyglisverš, og óvenjulegt er aš föst mįlkerfisleg merking snśist žannig nįnast upp ķ andhverfu sķna, eins og hér į sér staš. Mį velta žvķ fyrir sér hvort slķkar mįlbreytingar nęšu fram aš ganga nś į tķmum ef į kreik kęmust.


Jón Hilmar Jónsson
jhj@lexis.hi.is