skjáhrafn

no., kk.

Merking og notkun

Orðið skjáhrafn merkir samkvæmt Íslenskri orðabók Eddu (2002) annars vegar 'hrafn á skjá, hrafn sem sækir á glugga hjá fólki' en hins vegar 'forvitinn og framur maður'. Ekki kemur það alveg heim og saman við dæmi í talmálssafni Orðabókar Háskólans. Á Austurlandi er orðið notað í merkingunni 'maður sem er seinn til verka'. Af Vestfjörðum eru heimildir um merkinguna 'maður sem fer snemma upp á morgnana'. Á Suður- og Vesturlandi þekkist merkingin 'maður sem er óstöðugur, laus við verk, hleypur úr einu í annað'. Í Skagafirði þekkist merkingin 'óáreiðanlegur maður og ágengur' og í Húnavatnssýslu þekkist merkingin 'maður sem er háðfugl og eftirherma en hefur efni á hvorugu'. Sumir Norðlendingar nota skjáhrafn alls ekki í neikvæðri merkingu heldur um þann sem er grallaraspói, fjörkálfur. Engin þessara heimilda er samhljóða skýringunni í Íslenskri orðabók og virðist merking nokkuð áreiki. Annað orð þessu skylt er skjákrummi. Í Íslenskri orðabók Eddu er það sagt merkja 'oflátungslegur, alvörulítill maður'. Í söfnum Orðabókarinnar er þessi merking einnig til og sömuleiðis merkingin 'forvitinn maður'. Sögnin að skjákrummast er í Íslenskri orðabók sögð merkja 'að kankast á' en í talmálssafni Orðabókarinnar kemur einnig fram merkingin 'forvitnast'. Lýsingarorðið skjákrummalegur er notað um þann sem vokir og hlakkar yfir einhverju'. Dæmi í ritmálssafni um skjáhrafn eru ekki mörg en virðast öll notuð í neikvæðri erkingu þótt ékki komi skýrt fram hver hún er. Hér eru tvo sýnishorn:

Dæmi úr ritmálssafninu:

• lét þær innantökur aldrei við þá skilja, að þeir sem skrækjandi skjáhrafnar krunki kostgæfilega framan í sína tilheyrendur.
• Svona er langbezt að stinga upp í þessa skjáhrafna, þegar þeir eru að krúnka yfir manni.

Heimildir:

• Ritmálsskrá OH
• Íslensk orðabók. 2002. Edda, Reykjavík.
• Talmálssafn Orðabókar Háskólans.