Oršiš varamašur hefur tvenns konar merkingu ķ ķslensku svo sem sjį mį t.d. ķ Oršabók Menningarsjóšs (OM): 1 sį sem er til vara fyrir e-n: v. e-s. 2 varkįr mašur. Fyrri merkingin kemur fyrst fyrir um mišja 18. og er algeng nś og lķklega hiš fyrsta sem flestum kemur ķ hug žegar oršiš er nefnt. Sķšari merkingin, `varkįr mašur' er aš lķkindum enn eldri en sś fyrri žvķ aš dęmi eru um hana frį ofanveršri 17. öld. Annars er oršiš ķ žessari merkingu einkum haft ķ mįlshętti eša oršskviši: Veršur į fyrir varamönnunum lķka. Dęmi um žetta er ķ mįlhįttasafni Gušmundar Jónssonar sem prentaš var 1830 en er samsteypa śr eldri mįlshįttasöfnum frį 18. öld. Fleiri dęmi eru frį 18. öld žvķ aš oršiš kemur einnig fyrir ķ oršabók Jóns śr Grunnavķk; varamašur žżšir hann `varkįr mašur'. Hann tilfęrir lķka mįltękiš, veršur į varamönnum, `varkįrum mönnum getur einnig oršiš į'. Žżšingar Jóns eru af ķslensku į latķnu en lat. ķslenskuš hér. En elsta dęmiš ķ fórum Oršabókar Hįskólans um mįltękiš, veršur į fyrir varamönnunum, er ķ višlagi sem varšveitt er ķ 17. aldar handriti en gęti veriš miklu eldra, allt frį mišöldum. Višlagiš hljóšar svo:

Bjó til Lybik bóndi hreinn
sį blķša įtti frśna;
prestur girntist aušgrund einn
og annar lķka dįndusveinn.
Veršur į fyrir varamönnunum nśna. (JSamsKD II, 205)

Ekki er ólķklegt aš mįltękiš, veršur į fyrir varamönnunum, sé runniš frį žessu višlagi og lagaš lķtils hįttar ķ munni. Žaš er ekki óžekkt aš hnyttiš eša meitlaš vķsuorš slitni śr upprunatengslum sķnum og verši aš almennu orštaki, spakmęli eša mįlshętti.

Orštękiš hefur veriš vel kunnugt ķ męltu mįli til skamms tķma. Ķ talmįlssafni Oršabókar Hįskólans eru nokkur dęmi um žaš frį heimildarmönnum vķšs vegar um landiš. T.d. er haft eftir vestfirskum heimildarmanni: Žaš veršur oft į varamanninum, eša varamönnunum, og er haft um žį sem haršast dęma eitthvaš tiltekiš hjį öšrum en lenda svo ķ žvķ sama sjįlfir. Žingeyskir og austfirskir heimildarmenn hafa žetta svona: Žaš veršur į fyrir varamönnunum, viš svipašar ašstęšur og Vestfiršingar en bęta viš aš žaš sé einnig haft um žį sem vissir žykja ķ sinni sök en skjįtlast žó į stundum og er žį sagt eins og ķ hlakkandi hęšnistón.

Heimildir:

• Gagnasafn Oršabókar Hįskólans: http://www.lexis.hi.is
• OM: Ķslensk oršabók handa skólum og almenningi. Önnur śtgįfa, aukin og bętt. Ritstjóri Įrni Böšvarsson. Reykjavķk: Bókaśtgįfa Menningarsjóšs 1983.
• JSamsKD: Kvęši og dansleikir. Jón Samsonarson gaf śt. I–II. Reykjavķk MCMLXIV.
• Oršabók Grunnavķkur-Jóns, Lexicon Islandicum ... . Uppskrift į sešla varšveitt į vinnustofu Oršabókar Hįskólans.
• Talmįlssafn Oršabókar Hįskólans