Eldri orð vikunnar
veira 
kvenkyn

 vírus 
karlkyn

Merking

Orđin veira og vírus eru samheiti og vísa bćđi til örsmárra einda sem eru sníklar í frumum og valda ýmsum sjúkdómum. Á síđustu árum hefur merking beggja víkkađ út og ţau eru nú einnig notuđ um tölvuforrit sem dreift er til ađ valda truflunum eđa skemmdum í annarra manna tölvum. Orđin eru ágćtt dćmi um tökuorđ (vírus ) og nýyrđi ( veira) sem lifa hliđ viđ hliđ í málinu.


Dćmi
  • Flestir ţeir líffrćđingar, sem fást viđ erfđafrćđi, telja hin svonefndu kon (gen) vera hina minnstu lifandi einingu, en álíta vírusana vera einskonar flökkukon, fyrirrennara sjálfra frumnanna. ( Ritmálssafn OH
  • Einhver hefur stungiđ upp á ţví ađ kalla vírusana eitrur á íslenzku. ( Ritmálssafn OH )
  • Orđiđ vírus fer vel í málinu og beygist eins og prímus. ( Ritmálssafn OH )
  • er ţví lýst, hverja möguleika líkaminn hefur til ţess ađ verjast utanađkomandi lífverum, svo sem bakteríum og veirum. ( Ritmálssafn OH )

Uppruni og aldur

Orđin eru tiltölulega ung í íslensku. Elstu dćmi Orđabókarinnar um  vírus eru frá ţví um 1945 og í upphafi bregđur ţví einnig fyrir sem hvorugkynsorđi (sjá dćmi í ritmálssafni OH ). Eins og vćnta mátti eru dćmi um veira yngri, ţau elstu frá ţví um 1955. Ţađ var Vilmundur Jónsson, landlćknir, sem stakk upp á ađ nota ţađ orđ í merkingunni 'vírus' og hann skrifađi af ţví tilefni frćga grein, Vörn fyrir veiru (1955). Ađrar uppástungur um nýyrđi voru t.d. víra og eitra (sbr. dćmi hér ađ ofan). Orđiđ veira var til í eldri merkingu, 'feyskinn, fúinn blettur í tré; brestur, sprunga', en hefur tćplega veriđ algengt, t.d. eru engin dćmi um ţá merkingu í ritmálssafni OH. 

Heimildir

- Ritmálssafn Orđabókar Háskólans
- Íslensk orđsifjabók eftir Ásgeir Blöndal Magnússon. Reykjavík: Orđabók Háskólans 1989
- Íslensk orđabók. Reykjavík: Edda 2002.
-Međ hug og orđi. Af blöđum Vilmundar Jónssonar landlćknis. (Fyrra bindi) Reykjavík: Iđunn 1985.

Ásta Svavarsdóttir