n., kk.
Notkun og uppruni
Ýlir er annar mánuđur vetrar ađ íslensku misseratali. Hann tekur ţví viđ af gormánuđi og hefst á mánudegi í fimmtu viku vetrar á tímabilinu 20. nóvember til 27. nóvember og nćr til ţess er
mörsugur tekur viđ seint í desember. Sami mánuđur er í Skáldskaparmálum Snorra-Eddu nefndur frermánuđur. Ţar stendur: ,,Frá jafndćgri er haust, til ţess er sól sezt í eykđarstađ. Ţá er vetr til jafndćgris. Ţá er vár til fardaga. Ţá er sumar til jafndćgris. Haustmánuđur heitir inn nćsti fyrir vetr, fyrstur í vetri heitir gormánuđur, ţá er frermánuđur, ..." (1949:229).
Séra Oddur Oddsson, prestur á Reynivöllum í Kjós, kallađi ţennan mánuđ skammdegismánuđ samkvćmt dćmasafni Orđabókar Háskólans:
Dćmi úr ritmálssafninu:
Eina heimildin um nafniđ ýlir til forna er í svonefndri Bókarbót frá 12. öld sem varđveitt er í handriti frá um 1220 (Árni Björnsson 1993:17). Ásgeir Blöndal Magnússon telur orđiđ skylt jól en uppruni ţess orđs er umdeildur. Í fornensku voru til myndirnar gehhol, gehhal, géol í merkingunni 'jólahátíđ' og géola 'jólamánuđur'. Í gotnesku, fornu austur-germönsku máli, var fruma-jiuleis heitiđ á nóvember og jiuleis á desember. Í fornensku var ćrra géola nafniđ á desember en ćfterra géola á janúar ţ.e. fyrir og eftir jól (1989:433, 1165). Mánađarheitiđ ýlir er helsta röksemd fyrir heiđnu jólahaldi í desember (Árni Björnsson 1993:321).
Heimildir:
- Ritmálsskrá OH
- Árni Björnsson. 1993. Saga daganna. Mál og menning, Reykjavík.
- Ásgeir Blöndal Magnússon. 1989. Íslensk orđsifjabók. Orđabók Háskólans, Reykjavík.
- Edda Snorra Sturlusonar. 1949. Guđni Jónsson bjó til prentunar. Íslendingasagnaútgáfan, Reykjavík.